راههای جلوگیری از HPV و زگیل تناسلی
HPV بسیار شایع است و ممکن است بدون هیچ علامتی منتقل شود. با این حال راههای مؤثری برای کاهش خطر وجود دارد. طبق توصیههای CDC، واکسیناسیون HPV مهمترین ابزار پیشگیری از عفونتهای جدید ناشی از انواع تحت پوشش واکسن است. استفاده صحیح از کاندوم و سدهای محافظتی، کاهش مواجهههای پرخطر و داشتن رابطه پایدار نیز احتمال انتقال را کاهش میدهند. در زنان، غربالگری منظم با تستهای مناسب نیز بخش بسیار مهمی از پیشگیری از سرطان دهانه رحم محسوب میشود. پیشگیری از HPV فقط یک اقدام نیست؛ مجموعهای از واکسیناسیون، رفتار جنسی کمخطر و غربالگری صحیح است.
راههای جلوگیری از ابتلا به HPV؛ توصیههای علمی و بهروز CDC
کلمه کلیدی اصلی: پیشگیری از HPV کلمات کلیدی مرتبط: راههای انتقال HPV، واکسن HPV، گارداسیل، زگیل تناسلی، کاندوم و HPV، تست HPV، پیشگیری از سرطان دهانه رحم عنوان پیشنهادی برای گوگل: راههای جلوگیری از HPV | واکسن، کاندوم و نکات مهم پیشگیری Meta Description: HPV یکی از شایعترین عفونتهای منتقلشونده از طریق تماس جنسی است. با جدیدترین توصیههای CDC درباره واکسن HPV، کاندوم، روابط جنسی ایمن و غربالگری آشنا شوید.
HPV چیست و چرا پیشگیری از آن اهمیت دارد؟
ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV (Human Papillomavirus) گروه بزرگی از ویروسهاست که برخی از انواع آن میتوانند باعث زگیل تناسلی و برخی دیگر باعث تغییرات پیشسرطانی و انواعی از سرطان شوند.
HPV میتواند نواحی تناسلی زنان و مردان، مقعد و همچنین دهان و حلق را درگیر کند. بسیاری از افراد مبتلا هیچ علامتی ندارند و ممکن است بدون اطلاع از ابتلای خود، ویروس را به شریک جنسی منتقل کنند.
نکته مهم این است که ابتلا به HPV الزاماً به معنی ابتلا به سرطان نیست. در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی طی یک تا دو سال عفونت را کنترل میکند. مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که برخی انواع پرخطر HPV برای مدت طولانی در بدن باقی بمانند.
بنابراین هدف ما دو بخش دارد:
- کاهش احتمال ابتلا و انتقال HPV
- پیشگیری از عوارض عفونت پایدار، بهخصوص تغییرات پیشسرطانی و سرطان دهانه رحم
HPV چگونه منتقل میشود؟
برخلاف یک تصور رایج، برای انتقال HPV الزاماً نیاز به دخول کامل وجود ندارد.
CDC اعلام میکند که HPV میتواند از طریق:
- رابطه واژینال
- رابطه مقعدی
- رابطه دهانی
- تماس نزدیک پوست با پوست ناحیه تناسلی در هنگام فعالیت جنسی
منتقل شود.
همچنین فردی که هیچ زگیل، ضایعه یا علامت ظاهری ندارد نیز میتواند HPV را منتقل کند.
به همین دلیل هیچ روش رفتاری، بهجز نداشتن تماس جنسی، نمیتواند خطر انتقال HPV را به صفر برساند؛ اما چند اقدام میتوانند این خطر را به میزان قابلتوجهی کاهش دهند.
۱. واکسیناسیون HPV؛ مهمترین ابزار پیشگیری
یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از عفونتهای جدید HPV، واکسیناسیون HPV است.
واکسن HPV میتواند از ابتلا به انواع مهمی از HPV که با زگیل تناسلی و سرطانهای مرتبط با HPV ارتباط دارند پیشگیری کند.
CDC تأکید میکند که واکسن:
از عفونتهای جدید HPV پیشگیری میکند، اما عفونت HPV موجود را درمان نمیکند.
به همین دلیل بیشترین اثربخشی واکسن زمانی است که قبل از مواجهه با HPV تزریق شود.
بهترین زمان واکسیناسیون چه زمانی است؟
طبق توصیه فعلی CDC:
- واکسیناسیون روتین در ۱۱ تا ۱۲ سالگی توصیه میشود.
- واکسیناسیون را میتوان از ۹ سالگی آغاز کرد.
- افرادی که قبلاً بهطور کامل واکسینه نشدهاند، تا ۲۶ سالگی در گروه توصیهشده برای تکمیل واکسیناسیون قرار دارند.
افراد ۲۷ تا ۴۵ ساله چطور؟
در این گروه سنی، واکسن برای همه افراد بهطور روتین توصیه نمیشود؛ اما برخی افراد واکسینهنشده ممکن است پس از بررسی شرایطشان با پزشک یا مراقب سلامت همچنان از واکسیناسیون سود ببرند.
بهخصوص وجود احتمال شریک جنسی جدید در آینده میتواند احتمال مواجهه با یک نوع جدید HPV را افزایش دهد. داشتن سابقه فعالیت جنسی نیز الزاماً به این معنی نیست که فرد قبلاً با تمام انواع HPV موجود در واکسن مواجه شده است.
بنابراین تصمیمگیری درباره واکسن در سنین ۲۷ تا ۴۵ سال بهتر است به صورت فردی انجام شود.
واکسن HPV چند دوز دارد؟
طبق برنامه CDC، افرادی که واکسیناسیون را قبل از ۱۵ سالگی آغاز میکنند، معمولاً به دو دوز نیاز دارند:
دوز اول → دوز دوم ۶ تا ۱۲ ماه بعد
افرادی که واکسیناسیون را در سن ۱۵ سالگی یا بالاتر آغاز میکنند، معمولاً برنامه سهدوزی دارند:
دوز اول: ماه صفر دوز دوم: ۱ تا ۲ ماه بعد دوز سوم: ماه ششم
افراد دارای برخی شرایط تضعیفکننده سیستم ایمنی نیز ممکن است به برنامه سهدوزی نیاز داشته باشند.
برنامه واکسیناسیون هر فرد باید با توجه به سن، سابقه دریافت واکسن، وضعیت ایمنی، بارداری و شرایط پزشکی او تعیین شود.
۲. استفاده صحیح از کاندوم خطر HPV را کاهش میدهد؛ اما صفر نمیکند
یکی از سؤالات پرتکرار این است:
آیا کاندوم از HPV جلوگیری میکند؟
پاسخ این است:
کاندوم میتواند خطر انتقال HPV را کاهش دهد، اما محافظت صددرصد ایجاد نمیکند.
علت این موضوع آن است که HPV میتواند نواحیای از پوست اطراف دستگاه تناسلی را درگیر کند که توسط کاندوم پوشانده نمیشوند.
با این حال CDC همچنان استفاده صحیح و مداوم از کاندوم را یکی از راههای کاهش احتمال انتقال HPV میداند.
بنابراین این باور که «چون کاندوم صددرصد از HPV جلوگیری نمیکند، پس استفاده از آن فایدهای ندارد» نادرست است.
۳. در رابطه دهانی نیز امکان انتقال HPV وجود دارد
HPV فقط یک عفونت ناحیه تناسلی نیست.
برخی انواع HPV میتوانند دهان و حلق را نیز آلوده کنند و عفونت پایدار برخی انواع پرخطر با سرطانهای ناحیه اوروفارنکس، از جمله قسمت خلفی حلق، قاعده زبان و لوزهها ارتباط دارد.
CDC بیان میکند که استفاده صحیح و مداوم از کاندوم و Dental Dam یا سد دهانی میتواند احتمال انتقال HPV را در تماسهای جنسی کاهش دهد.
۴. تعداد شرکای جنسی و شریک جنسی جدید اهمیت دارد
هر فردی که فعالیت جنسی داشته باشد ممکن است به HPV مبتلا شود؛ حتی اگر تنها یک شریک جنسی داشته باشد.
با این حال افزایش تعداد مواجهههای جنسی احتمال مواجهه با انواع مختلف HPV را بیشتر میکند.
CDC توصیه میکند برای کاهش احتمال ابتلا، داشتن یک رابطه دوطرفه و تکهمسری/تکشریکی پایدار میتواند خطر ابتلا به عفونت جدید HPV را کاهش دهد.
همچنین CDC تأکید میکند که در هر سنی، داشتن شریک جنسی جدید یکی از عوامل خطر ابتلا به عفونت جدید HPV است.
۵. اگر زگیل تناسلی وجود دارد، رابطه جنسی چه میشود؟
وجود زگیل تناسلی نشاندهنده عفونت با برخی انواع HPV است.
طبق توصیه CDC، اگر فرد یا شریک جنسی او زگیل تناسلی فعال دارد، بهتر است تا زمانی که زگیلها وجود دارند از رابطه جنسی خودداری شود.
البته یک نکته مهم وجود دارد:
حتی پس از ناپدید شدن زگیلها نمیتوان زمان دقیقی مشخص کرد که فرد دیگر قادر به انتقال HPV نیست.
بنابراین درمان ضایعات ظاهری لزوماً به معنی حذف کامل ویروس از بدن نیست.
۶. آیا تست دادن قبل از رابطه میتواند انتقال HPV را کاملاً مشخص کند؟
خیر.
برخلاف برخی عفونتهای مقاربتی، یک آزمایش عمومی که بتوان با آن اعلام کرد فرد در تمام قسمتهای بدن HPV مثبت یا HPV منفی است، وجود ندارد.
CDC تصریح میکند که چیزی به نام آزمایش عمومی برای تعیین «HPV status» کل بدن وجود ندارد و تست تأییدشدهای نیز برای غربالگری HPV دهان و حلق در افراد بدون علامت وجود ندارد.
بنابراین نتیجه یک آزمایش نمیتواند جایگزین واکسیناسیون یا رعایت اصول کاهش خطر شود.
۷. پاپ اسمیر و تست HPV از ابتلا جلوگیری نمیکنند؛ اما بسیار مهماند
یکی از نکات مهمی که باید درباره HPV بدانیم این است که:
پاپ اسمیر و تست HPV روش جلوگیری از ورود HPV به بدن نیستند.
این آزمایشها بخشی از راهبرد پیشگیری از سرطان دهانه رحم هستند.
تست HPV
وجود انواع پرخطر HPV مرتبط با تغییرات سلولی دهانه رحم را بررسی میکند.
پاپ اسمیر
تغییرات سلولی و ضایعات پیشسرطانی دهانه رحم را بررسی میکند.
شناسایی و درمان مناسب تغییرات پیشسرطانی میتواند مانع پیشرفت آنها به سرطان دهانه رحم شود.
حتی افرادی که واکسن HPV دریافت کردهاند نیز باید طبق برنامه مناسب سن و شرایط خود غربالگری دهانه رحم را ادامه دهند؛ زیرا واکسن تمام انواع سرطانزای HPV را پوشش نمیدهد و جایگزین غربالگری نیست.
آیا HPV قابل درمان است؟
در حال حاضر درمانی که مستقیماً بتواند خود ویروس HPV را از بدن حذف کند وجود ندارد.
در بسیاری از افراد سیستم ایمنی عفونت را بهطور طبیعی کنترل میکند.
اما مشکلات ناشی از HPV قابل درمان یا پیگیری هستند؛ برای مثال:
- زگیل تناسلی
- ضایعات پیشسرطانی دهانه رحم
- تغییرات غیرطبیعی سلولی
- برخی ضایعات مرتبط با HPV
بنابراین تشخیص HPV به معنای ابتلای قطعی به سرطان یا باقی ماندن همیشگی ویروس در بدن نیست.
آیا سیگار در HPV اهمیت دارد؟
سیگار مستقیماً راه انتقال HPV نیست؛ اما در بحث عوارض HPV اهمیت دارد.
CDC ترک سیگار را یکی از اقدامات کمککننده برای کاهش خطر سرطان دهانه رحم میداند. مصرف دخانیات همچنین در کنار HPV با افزایش خطر برخی سرطانهای ناحیه دهان و حلق ارتباط دارد.
بنابراین در فرد مبتلا به HPV، ترک دخانیات بخشی از مراقبت جامع سلامت محسوب میشود.
چند باور اشتباه درباره پیشگیری از HPV
«اگر شریک من هیچ زگیلی ندارد، HPV ندارد.»
نادرست است.
بسیاری از افراد مبتلا به HPV هیچ علامتی ندارند و همچنان میتوانند ویروس را منتقل کنند.
«با کاندوم انتقال HPV کاملاً غیرممکن میشود.»
نادرست است.
کاندوم خطر را کاهش میدهد، اما چون تمام پوست ناحیه تناسلی را نمیپوشاند، محافظت کامل ایجاد نمیکند.
«اگر قبلاً رابطه جنسی داشتهام، دیگر واکسن HPV فایدهای ندارد.»
لزوماً درست نیست.
فرد ممکن است قبلاً با برخی انواع HPV مواجه شده باشد اما با تمام انواع موجود در واکسن مواجه نشده باشد. به همین دلیل در برخی افراد، حتی در سنین بالاتر، واکسیناسیون پس از ارزیابی فردی میتواند مطرح باشد.
«واکسن HPV عفونتی را که الان دارم درمان میکند.»
خیر.
واکسن برای پیشگیری از عفونتهای جدید طراحی شده و درمان HPV موجود نیست.
«اگر واکسن زدهام دیگر نیازی به پاپ اسمیر یا غربالگری ندارم.»
نادرست است.
افراد واکسینهشده نیز باید غربالگری دهانه رحم را طبق برنامه مناسب ادامه دهند.
پس بهترین راه جلوگیری از HPV چیست؟
هیچ اقدام منفردی نمیتواند در افراد دارای فعالیت جنسی خطر HPV را به صفر برساند؛ بنابراین بهترین راهبرد، استفاده همزمان از چند روش است:
واکسیناسیون در زمان مناسب + استفاده صحیح از کاندوم و سایر روشهای محافظتی + کاهش مواجهه با شرکای جنسی متعدد و توجه به ریسک شریک جنسی جدید + پرهیز از رابطه هنگام وجود زگیل تناسلی فعال + غربالگری منظم دهانه رحم برای پیشگیری از عوارض HPV + ترک سیگار و دخانیات
این رویکرد میتواند هم احتمال ابتلا به عفونتهای جدید HPV را کاهش دهد و هم خطر عوارض جدی عفونت پایدار را کمتر کند.
چه زمانی برای مشاوره HPV مراجعه کنیم؟
مشاوره تخصصی میتواند در شرایط زیر مفید باشد:
- مشاهده زگیل یا ضایعه جدید در ناحیه تناسلی
- مثبت شدن تست HPV
- غیرطبیعی بودن پاپ اسمیر
- سابقه HPV پرخطر
- داشتن شریک جنسی مبتلا به HPV یا زگیل تناسلی
- تصمیمگیری درباره واکسن HPV
- نیاز به تعیین تعداد دوزهای واکسن
- شروع یک رابطه جدید و نیاز به بررسی روشهای کاهش خطر
- سابقه ضایعات دهانه رحم
- نیاز به برنامه مناسب غربالگری
یک نکته مهم
مثبت شدن HPV بهتنهایی به معنی سرطان نیست و همچنین معمولاً نمیتوان از روی نتیجه آزمایش مشخص کرد عفونت دقیقاً در چه زمانی یا از چه فردی منتقل شده است.
ارزیابی صحیح نوع HPV، سابقه آزمایشها، وضعیت دهانه رحم و برنامه پیگیری اهمیت بیشتری از نگرانی درباره زمان دقیق انتقال دارد.
جمعبندی
HPV بسیار شایع است و ممکن است بدون هیچ علامتی منتقل شود. با این حال راههای مؤثری برای کاهش خطر وجود دارد.
طبق توصیههای CDC، واکسیناسیون HPV مهمترین ابزار پیشگیری از عفونتهای جدید ناشی از انواع تحت پوشش واکسن است. استفاده صحیح از کاندوم و سدهای محافظتی، کاهش مواجهههای پرخطر و داشتن رابطه پایدار نیز احتمال انتقال را کاهش میدهند.
در زنان، غربالگری منظم با تستهای مناسب نیز بخش بسیار مهمی از پیشگیری از سرطان دهانه رحم محسوب میشود.
پیشگیری از HPV فقط یک اقدام نیست؛ مجموعهای از واکسیناسیون، رفتار جنسی کمخطر و غربالگری صحیح است.
منابع علمی
این مقاله بر اساس مطالب و توصیههای جاری Centers for Disease Control and Prevention (CDC) درباره عفونت HPV، واکسیناسیون HPV، سرطانهای مرتبط با HPV و غربالگری سرطان دهانه رحم تهیه شده است.
بازبینی منابع: مرداد ۱۴۰۵ / آگوست ۲۰۲۶
مطالب این صفحه با هدف آموزش سلامت تهیه شده است و جایگزین ارزیابی و مشاوره فردی پزشکی نیست.