زخم دهانه رحم چیست؟و آیا خطرناک است؟
زخم دهانه رحم چیست و آیا خطرناک است؟
شنیدن عبارت «زخم دهانه رحم» برای بسیاری از زنان نگرانکننده است. بعضی افراد بلافاصله آن را با سرطان دهانه رحم یا HPV مرتبط میدانند، در حالی که در بسیاری از موارد آنچه هنگام معاینه بهصورت قرمزی یا التهاب دهانه رحم دیده میشود، زخم واقعی نیست.
اصطلاح «زخم دهانه رحم» در گفتوگوی روزمره ممکن است برای چند وضعیت متفاوت به کار برود؛ از جمله:
- اکتروپیون یا بیرونزدگی سلولهای داخلی دهانه رحم
- التهاب دهانه رحم یا Cervicitis
- عفونت دهانه رحم
- پولیپ یا سایر ضایعات خوشخیم
- و در موارد کمتری، تغییرات غیرطبیعی سلولی که نیاز به بررسی دقیقتر دارند
بنابراین قبل از هرگونه درمان، مهمترین سؤال این است:
آنچه بهعنوان زخم دیده شده واقعاً چیست؟
دهانه رحم کجاست؟
دهانه رحم یا Cervix قسمت پایینی رحم است که رحم را به واژن متصل میکند.
سطح بیرونی و کانال داخلی دهانه رحم از سلولهای متفاوتی پوشیده شدهاند. در بعضی زنان، سلولهای ظریفتر داخل کانال دهانه رحم به قسمت خارجی منتقل میشوند و سطحی قرمزتر ایجاد میکنند.
این وضعیت Cervical Ectropion یا اکتروپیون دهانه رحم نام دارد.
ACOG اکتروپیون را یک ظاهر فیزیولوژیک دهانه رحم تعریف میکند و تأکید میکند که نباید آن را «erosion» یا زخم واقعی در نظر گرفت.
اکتروپیون یا «زخم دهانه رحم» چیست؟
در اکتروپیون، سلولهای غدهای داخل کانال دهانه رحم در قسمت خارجی دهانه رحم قابل مشاهده میشوند.
این سلولها:
- ظریفتر هستند
- عروق خونی بیشتری دارند
- ممکن است قرمز به نظر برسند
- و در تماس راحتتر خونریزی کنند
به همین دلیل هنگام معاینه ممکن است ظاهری شبیه التهاب یا زخم ایجاد شود.
اما اکتروپیون بهخودیخود سرطان نیست و با سرطان دهانه رحم ارتباط مستقیم ندارد. منابع NHS نیز آن را یک وضعیت شایع و خوشخیم معرفی میکنند.
چرا اکتروپیون ایجاد میشود؟
اکتروپیون بیشتر در شرایطی دیده میشود که سطح استروژن بالاتر است.
از جمله:
- سنین باروری
- دوران بارداری
- تغییرات طبیعی هورمونی
- مصرف برخی قرصهای جلوگیری ترکیبی
در بسیاری از زنان هیچ بیماری یا عفونتی وجود ندارد و اکتروپیون بخشی از تغییرات طبیعی دهانه رحم است.
علائم زخم یا اکتروپیون دهانه رحم چیست؟
بسیاری از زنان هیچ علامتی ندارند و اکتروپیون بهطور اتفاقی هنگام معاینه زنان یا غربالگری دهانه رحم دیده میشود.
اما در برخی افراد ممکن است باعث:
- افزایش ترشحات واژن
- لکهبینی بعد از رابطه جنسی
- خونریزی خفیف بین قاعدگیها
- خونریزی هنگام معاینه یا نمونهگیری دهانه رحم
- گاهی ناراحتی هنگام یا بعد از رابطه
شود.
وجود این علائم به معنی سرطان نیست؛ اما چون بیماریهای دیگری نیز میتوانند همین علائم را ایجاد کنند، بررسی علت ضروری است.
آیا هر قرمزی دهانه رحم اکتروپیون است؟
خیر.
این یکی از مهمترین نکات در تشخیص «زخم دهانه رحم» است.
قرمزی، ترشح یا خونریزی دهانه رحم ممکن است ناشی از Cervicitis یا التهاب دهانه رحم باشد.
CDC سرویسیت را یک وضعیت التهابی میداند که میتواند با ترشح غیرطبیعی و خونریزی آسان دهانه رحم همراه باشد.
بنابراین تنها با دیدن قرمزی دهانه رحم نمیتوان گفت فرد «زخم» دارد و باید درمان شود.
سرویسیت یا التهاب دهانه رحم چرا ایجاد میشود؟
برخی عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی میتوانند باعث سرویسیت شوند، از جمله:
- Chlamydia trachomatis
- Neisseria gonorrhoeae
- Trichomonas vaginalis
- در برخی موارد Mycoplasma genitalium
CDC در زنان مبتلا به سرویسیت عودکننده، بررسی M. genitalium را نیز مطرح میکند.
البته تمام موارد التهاب دهانه رحم ناشی از عفونت مقاربتی نیستند و باید بر اساس شرح حال و معاینه تصمیمگیری شود.
آیا زخم دهانه رحم همان HPV است؟
خیر.
HPV یک عفونت ویروسی است و «زخم دهانه رحم» یک تشخیص مترادف با HPV نیست.
فرد ممکن است:
- اکتروپیون داشته باشد ولی HPV نداشته باشد
- HPV مثبت باشد ولی ظاهر دهانه رحم کاملاً طبیعی باشد
- یا همزمان هر دو وضعیت را داشته باشد
بنابراین از روی ظاهر دهانه رحم نمیتوان وجود یا عدم وجود HPV را قطعی تشخیص داد.
برای بررسی HPV و تغییرات سلولی دهانه رحم باید از تستهای مناسب مانند HPV Test، Pap smear و در موارد لازم کولپوسکوپی استفاده شود.
آیا زخم دهانه رحم باعث سرطان میشود؟
اگر منظور از «زخم»، اکتروپیون ساده دهانه رحم باشد، پاسخ خیر است.
اکتروپیون:
- سرطان نیست
- پیشسرطان نیست
- و بهخودیخود باعث سرطان دهانه رحم نمیشود.
اما نکته مهم این است که بعضی تغییرات پیشسرطانی یا سرطانی نیز ممکن است باعث خونریزی یا تغییر ظاهر دهانه رحم شوند.
سرطان دهانه رحم معمولاً طی زمان و پس از ایجاد تغییرات سلولی غیرطبیعی در بافت دهانه رحم شکل میگیرد.
به همین دلیل در صورت وجود علائم یا ظاهر غیرطبیعی، لازم است قبل از درمان اکتروپیون، سایر علل مهم رد شوند.
آیا هر زخم دهانه رحمی نیاز به سوزاندن دارد؟
خیر.
یکی از باورهای قدیمی این است که هر قرمزی یا اصطلاحاً «زخم دهانه رحم» باید حتماً فریز، کوتر یا سوزانده شود.
در اکتروپیون بدون علامت معمولاً هیچ درمانی لازم نیست و ممکن است بهمرور خودبهخود کاهش پیدا کند.
اگر علائمی مانند:
- ترشح مداوم و آزاردهنده
- خونریزی مکرر پس از رابطه
- لکهبینی مرتبط با اکتروپیون
وجود داشته باشد، پس از بررسی سایر علل میتوان درمان را در نظر گرفت.
منابع تخصصی تأکید میکنند که قبل از درمان اکتروپیون باید عفونت، التهاب و احتمال ضایعات غیرطبیعی رد شوند.
قبل از درمان زخم دهانه رحم چه بررسیهایی ممکن است لازم باشد؟
بررسی برای همه زنان یکسان نیست و بر اساس سن، علائم، سابقه غربالگری و ظاهر دهانه رحم تعیین میشود.
ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- معاینه دقیق دهانه رحم
- بررسی ترشحات
- تستهای عفونت در صورت نیاز
- پاپ اسمیر
- تست HPV
- کولپوسکوپی در موارد منتخب
- و در موارد خاص نمونهبرداری از دهانه رحم
باشد.
وجود خونریزی بعد از رابطه، ظاهر غیرطبیعی دهانه رحم یا نتیجه غیرطبیعی غربالگری میتواند نیاز به بررسی بیشتر را افزایش دهد.
زخم دهانه رحم و خونریزی بعد از رابطه
یکی از علائم نسبتاً شایع اکتروپیون، لکهبینی یا خونریزی پس از رابطه جنسی است.
علت آن ظریف بودن سلولهای اکتروپیون و خونریزی آسانتر آنها در تماس است.
اما خونریزی بعد از رابطه را نباید همیشه به اکتروپیون نسبت داد.
علل دیگری مانند:
- سرویسیت
- عفونتهای تناسلی
- پولیپ دهانه رحم
- خشکی و آسیب مخاطی
- و در موارد کمتر، تغییرات پیشسرطانی یا سرطانی
نیز باید در نظر گرفته شوند.
بنابراین اگر خونریزی بعد از رابطه تکرار میشود، بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا زخم دهانه رحم باعث ناباروری میشود؟
اکتروپیون ساده دهانه رحم معمولاً باعث ناباروری نمیشود.
منابع NHS نیز تأکید میکنند که اکتروپیون بهخودیخود بر باروری و بارداری اثر منفی ندارد.
اما برخی عفونتهایی که میتوانند سرویسیت ایجاد کنند موضوع متفاوتی هستند.
برای مثال عفونت کلامیدیا در صورت گسترش به دستگاه تناسلی فوقانی میتواند با بیماری التهابی لگن و در نهایت افزایش خطر ناباروری مرتبط باشد.
پس باید بین اکتروپیون خوشخیم و سرویسیت عفونی تفاوت قائل شد.
چه زمانی باید زخم دهانه رحم جدیتر بررسی شود؟
اگر یکی از موارد زیر وجود دارد، ارزیابی دقیقتر اهمیت دارد:
- خونریزی مکرر بعد از رابطه
- لکهبینی غیرطبیعی بین پریودها
- ترشح مداوم یا بدبو
- درد لگنی
- درد هنگام رابطه
- خونریزی پس از یائسگی
- نتیجه غیرطبیعی پاپ اسمیر
- HPV پرخطر مثبت
- سابقه ضایعات پیشسرطانی دهانه رحم
- ظاهر غیرطبیعی یا مشکوک دهانه رحم
در این موارد هدف فقط درمان چیزی که «زخم» نامیده شده نیست؛ بلکه باید ابتدا علت واقعی مشخص شود.
پس زخم دهانه رحم خطرناک است یا نه؟
پاسخ کوتاه این است:
اغلب چیزی که با عنوان زخم دهانه رحم شناخته میشود خطرناک نیست؛ اما این اصطلاح بهتنهایی تشخیص دقیقی نیست.
اگر ضایعه در واقع اکتروپیون باشد، معمولاً یک وضعیت خوشخیم است.
اگر التهاب یا سرویسیت وجود داشته باشد، باید علت آن مشخص شود.
و اگر نتیجه غربالگری یا ظاهر دهانه رحم غیرطبیعی باشد، ممکن است بررسیهای بیشتری مانند HPV Test یا کولپوسکوپی لازم باشد.
بنابراین مهمتر از پرسیدن «زخم دارم یا نه؟» این است که بدانیم:
این تغییر دهانه رحم دقیقاً چیست و آیا نیاز به درمان یا پیگیری دارد؟
بررسی تخصصی دهانه رحم در مرکز سلامت فراهانی
اگر هنگام معاینه به شما گفته شده «زخم دهانه رحم» دارید، قبل از انجام درمانهایی مانند فریز یا کوتر بهتر است مشخص شود این تغییر واقعاً اکتروپیون، التهاب، عفونت یا ضایعه دیگری است.
در مرکز سلامت فراهانی بررسی دهانه رحم بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز پاپ اسمیر، تست HPV و سایر بررسیهای تکمیلی انجام میشود تا درمان بر اساس تشخیص واقعی انتخاب شود.
منابع علمی
این مطلب بر اساس راهنماهای جاری CDC درباره Cervicitis و عفونتهای منتقله از راه جنسی، تعریف تخصصی ACOG از Cervical Ectropion و منابع بالینی NHS درباره اکتروپیون دهانه رحم تهیه شده است.
آخرین بازبینی علمی: مرداد ۱۴۰۵ / آگوست ۲۰۲۶
این مقاله برای آموزش سلامت تهیه شده است و جایگزین معاینه، غربالگری یا تشخیص اختصاصی نیست.